[vc_row][/vc_row][vc_row][/vc_row][vc_row][vc_column][vc_column_text]

Czynniki niemodyfikowalne:

    • WIEK

Noworodki: ↑Hemoglobina, ↑Erytrocyty, ↑Bilirubina Kilka dni po narodzinach: ↓Kwas moczowy

Faza wzrostu dziecka: ↑fosfatazy alkalicznej

Wraz z wiekiem: ↑Cholesterol całkowity, ↑cholesterol LDL

    • RASA/POCHODZENIE

Leukocyty: Afroamerykanie<Rasa kaukaska Granulocyty: Afroamerykanie<Rasa kaukaska Monocyty: Afroamerykanie>Rasa kaukaska Amylaza: Brytyjczycy<Hindusi<Azjaci

    • PŁEĆ

Różnice pomiędzy płciami dotyczą przede wszystkim wyglądu zewnętrznego oraz poziomu hormonów płciowych.

U mężczyzn w porównaniu do kobiet występuje:

-wyższy poziom następujących parametrów (parametry są uszeregowane od tych, których różnica jest największa):

      • :Triglicerydy, Kinaza kreatyny, gamma- glutamylotransferaza, bilirubina, aminotransferaza alaninowa, kreatynina, mioglobina, kwas moczowy, mocznik, amoniak, aminotransferaza asparginianowa, hemoglobina, kwaśna fosfatazaelazo, LDL- cholesterol, albumina, immunoglobulina G, cholesterol

-niższy poziom następujących parametrów (parametry są uszeregowane od tych, których różnica jest największa):

      • :cholesterol HDL, prolaktyna, miedź, apolipoproteina AI, retikulocyty.

    • CIĄŻA

Podczas ciąży fizjologicznej należy pamiętać, że u kobiety wzrasta ilość osocza z 2,6 do 3,9 litra co generuje również zmiany w stężeniach parametrów biochemicznych. Największe zmiany zachodzą w III trymestrze ciąży. Są one spowodowane min. wzrostem syntezy białek wiążących hormony, wzrostem przemian metabolicznych lub po prostu rozcieńczeniem ( wzrost objętości osocza).

– wyższy poziom w ciąży następujących parametrów (parametry są uszeregowane od tych, których różnica jest największa)

      • : triglicerydy, cholesterol, miedź, cholesterol HDL, transferryna, T4, leukocyty, wolne kwasy tłuszczowe, T3, fT4, fT3,

      • : homocysteina, żelazo, cholinesteraza, albumina, mocznik, białko całkowite, hemoglobina, erytrocyty, hematokryt, magnez, fosforany, wapń.

Czynniki modyfikowalne:

    • DIETA

  • zmiany stężeń parametrów 2 godziny po przyjęciu standardowego posiłku (parametry są uszeregowane od tych których różnica jest największa)

    • : triglicerydy, aminotransferaza asparginianowa, bilirubina, glukoza, fosforany, aminotransferaza alaninowa, potas, kwas moczowy, białko całkowite, albumina, wapń, sód, fosfataza alkaliczna, cholesterol, mocznik, dehydrogenaza mleczanowa

  • zmiany stężeń niektórych analitów po 40-48 godzinach głodzenia (parametry są uszeregowane od tych, których różnica jest największa)

    • : 3- hydroksymaślan, acetooctan, wolne kwasy tłuszczowe, pirogronian, mleczan, glicerol, glukagon

    • : insulina

  • zmiany niektórych analitów po 4 tygodniach głodzenia (zastosowano dzienną suplementację 33 g. białka, witamin i elektrolitów, parametry są uszeregowane od tych , których różnica jest największa)

    • : aminotransferaza asparginianowa, kwas moczowy, cholesterol, fosfataza alkaliczna, albumina, wapń, białko

    • :gamma-glutamylotransferaza, triglicerydy, mocznik, cholesterol, aminotransferaza alaninowa, glukoza, spadek wagi, hematokryt, hemoglobina, chlorki, potas, sód.

    • AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA

Dynamiczne zmiany niektórych parametrów podczas wysiłku są spowodowane min. przesunięciem płynów pomiędzy przestrzenią wewnątrznaczyniową i śródmiąższową, poceniem się (utrata płynów), zmianami stężeń hormonów co z kolei może doprowadzać do wzrostu stężenia leukocytów (nawet ponad 25G/l) oraz glukozy. Istotny jest jednak fakt, iż nasilenie zmian jest zmienne osobniczo i zależy od czynników indywidualnych i środowiskowych.

  • zmiany stężeń analitów spowodowane długotrwałym jednorazowym wysiłkiem (parametry są uszeregowane od tych, których różnica jest największa)

    • : kinaza keratynowa, kinaza pirogronianowa, aminotransferaza asparginianowa, mocznik, kwas moczowy, fosforan nieorganiczny, glukoza, albumina, wapń, fosfataza alkaliczna, sód, potas. Podczas intensywnego wysiłku mogą pojawić się leukocyty i erytrocyty w moczu,

  • zmiany stężeń analitów spowodowane regularnym i intensywnym uprawianiem sportu

    • : CK-MB mitochondrialne (nie obserwuje się zaburzeń serca), kinaza keratynowa, mioglobina, dehydrogenaza mleczanowa, aminotransferaza asparginianowa, granulocyty, Dimer D, płytki krwi,

    • : czas protrombinowy (INR), czas częściowej tromboplastyny po aktywacji (APTT).

    • WZROST WYSOKOŚCI NAD POZIOMEM MORZA

Zmiany stężeń spowodowane wzrostem wysokości n.p.m. trwają do kilku tygodni, natomiast powrót do wartości wyjściowych kilka dni.

      • : CRP, β2- globuliny, hematokryt, hemoglobina, kwas moczowy

      • : kreatynina w moczu, klirens kreatyniny, estriol, osmolalność surowicy, aktywność reninowa osocza, transferryna.

    • SPOŻYCIE KOFEINY

Kofeina znajduje się w wielu produktach codziennej diety, a jej spożycie może mieć wpływ na wyniki badań laboratoryjnych. Interferuje w metody oznaczeń leków i hormonów wiążących się z albuminą.

      • : przesączanie kłębuszkowe, stężenie glukozy we krwi, aktywność reninowa osocza, katecholaminy

      • : wchłanianie zwrotne elektrolitów

    • PALENIE PAPIEROSÓW

Uważa się, że zmiany parametrów poszczególnych analitów związane są z działaniem zawartych w dymie papierosowym pochodnych pirydyny, cyjanowodoru oraz tiocyjaninu.

      • Efekt krótkofalowy (po godzinie od wypalenia papierosa/ów):

↑: kwasy tłuszczowe, adrenalina, wolny glicerol, aldosteron, kortyzol.

      • Efekt długofalowy

↑: karboksyhemoglobina, antygen rakowo płodowy (CEA), neutrofile, średnia objętość krwinki czerwonej (MCV), hematokryt, cholesterol, LDL- cholesterol.

↓: konwertaza angiotensyny, prolaktyna, β-karetenoidy, fosforan pirydoksalu, selen, HDL-cholesterol.

    • SPOŻYWANIE ALKOHOLU

      • Efekt ostry (2-4 godziny od spożycia etanolu)

↑:mleczany, kwas moczowy, aldosteron, triglicerydy

↓:glukoza, wodorowęglany (dochodzi do kwasicy metabolicznej), osteokalcyna, prolaktyna, hormon antydiuretyczny (ADH), kortyzol, przedsionkowy peptyd natiuretyczny (ANP), cholesterol

      • Efekt przewlekły

↑: gamma- glutamylotransferaza (GGTP), aminotransferaza asparginianowa (AST, efekt hepatotoksyczny), noradrenalina, adrenalina, estradiol, aminotransferaza alaninowa (ALT, efekt hepatotoksyczny), kortyzol, triglicerydy, cholesterol, średnia objętość krwinki czerwonej (MCV)

↓: LDL- cholesterol, kwas wanilinomigdałowy

    • SPOŻYWANIE NARKOTYKÓW

      • Marihuana

↑: sód, potas, chlorki, mocznik, kwas moczowy

↓: glukoza, kwas moczowy, kreatynina

      • Heroina

↑:ciśnienie parcjalne dwutlenku węgla, potas, cholesterol, T4

↓:albumina, ciśnienie parcjalne tlenu

      • Morfina

↑: aminotransferaza asparginianowa, aminotransferaza alaninowa, α-amylaza, lipaza, bilirubina, TSH, prolaktyna, fosfataza alkaliczna, gastryna

↓: polipeptyd trzustkowy, noradrenalina, insulina, neurotensyna

      • Amfetamina

↑: wolne kwasy tłuszczowe.

    • SPOŻYWANIE ZIÓŁ

      • INR: imbir, mleczko pszczele, rumianek pospolity, kolcowój zwyczajny, dzięgiel chiński, szałwia czerwonokorzeniowa,

      • INR: dziurawiec zwyczajny, żeń- szeń, białko soi.

      • Wpływ na metabolizm leków z powodu indukowania lub hamowania rodziny enzymów CYP: dziurawiec zwyczajny, miłorząb japoński, żeń- szeń, sok grejpfrutowy, czosnek.

    • CZAS POBRANIA PRÓBKI

      • Zawsze należy udokumentować dokładny czas pobrania próbki do badań.

      • Pobranie próbek do badań powinno mieć miejsce przed procedurami terapeutycznymi/diagnostycznymi, które mogą interferować w oznaczenie.

      • W miarę możliwości leki przyjmowane przez pacjenta powinny być podane po pobraniu materiału do badań.

      • W miarę możliwości próbki krwi należy pobierać między godziną 7 a 9 rano. Normy laboratoryjne są zazwyczaj wystandaryzowane do stężenia danych analitów właśnie w godzinach porannych. Pobranie krwi na badania w innych godzinach może doprowadzić do błędnej diagnozy, leczenia. Jest to związane z tym iż stężenie wielu parametrów jest zależne od pory dnia i może różnić się nawet między sobą o kilkaset procent.

NAZWA PARAMETRU

MAKSYMALNE STĘŻENIE (GODZINA)

MINIMALNE STĘŻENIE (GODZINA)

MOŻLIWA RÓŻNICA STĘŻEŃ POMIĘDZY

POMIARAMI (%)

Kortyzol

5-8

21-3

180-200

Prolaktyna

5-7

10-12

80-100

Renina

0-6

10-12

120-140

Sód w moczu

4-6

12-16

60-80

Żelazo

14-18

2-4

50-70

      • Krew do badań należy pobierać od pacjenta, który jest na czczo- najlepiej 12 godzin od przyjęcia ostatniego posiłku. Wyeliminuje to zawyżenie wyników parametrów zależnych od spożytego posiłku min. glukoza, triglicerydy, kwas moczowy, mocznik, a także wyeliminuje możliwość interferencji mętnej surowicy w testy diagnostyczne.

      • U kobiet występuje pewna zmienność parametrów w zależności od cyklu miesięcznego min. stężenie aldosteronu jest dwa razy wyższe przed owulacją w porównaniu do fazy folikularnej, renina również wzrasta przed owulacją, natomiast cholesterol spada. W trakcie menstruacji następuje natomiast spadek żelaza i fosforanów.

      • W przypadku prowadzenia terapii monitorowanej krew do badania powinna być pobrana w fazie maksymalnego stężenia we krwi oraz przed podaniem kolejnej dawki leku.

    • STRES PACJENTA PRZED POBRANIEM KRWI, ZABIEGIEM

      • : aldosteron, angiotensyna, katecholaminy, kortyzol, prolaktyna, renina, somatotropina, TSH, wazopresyna, albumina, fibrynogen, glukoza, insulina, mleczan, cholesterol.

    • POZYCJA CIAŁA

Przy zmianie pozycji ciała z leżącej na stojącą obserwuje się wzrost większości składników komórkowych i wielkocząsteczkowych mniej więcej o 5-15%. Przykładowo:

      • stężenia do 10%: hemoglobina, leukocyty, wapń całkowity, aminotransferaza asparginianowa, fosfataza alkaliczna, immunoglobulina M, G,A, tyroksyna, albumina, białko całkowite, lipidogram

      • stężenia 10-20%: hematokryt, eryrocyty, apolipoproteina A-1, aldosteron,

      • stężenia >20%: adrenalina, noradrenalina, renina.

    • UCISK STAZY

Czas ucisku stazy nie może być dłuższy niż 1 minuta. Nasilenie zmian zależy od długości ucisku stazy. W przypadku jego wydłużenia powyżej minuty obserwuje się min.:

↑: erytrocyty, leukocyty, hemoglobina, aminotransferaza alaninowa, kinaza keratynowa, bilirubina, dehydrogenaza mleczanowa, albumina, fosfataza alkaliczna, białko całkowite, cholesterol, triglicerydy, aminotransferaza asparginianowa, wapń

↓: limfocyty, neutrofile, płytki krwi, glukoza, fosforan nieorganiczny, mocznik, kreatynina, dwutlenek węgla.

[/vc_column_text][/vc_column][/vc_row]